W dniach 13–15 maja 2026 r. odbyło się co półroczne spotkanie dyrektorów JRS Europe. Tym razem miejscem naszego spotkania stał się Madryt – miasto symbol bliskiego powiązania kwestii migracyjnych, sprawiedliwości społecznej i jezuickiego apostolatu społecznego. Była to okazja nie tylko do wymiany doświadczeń, ale przede wszystkim do zapoznania się z sytuacją migracyjną w Hiszpanii oraz działaniami pomocowymi dla uchodźców.
W 2026 r. Hiszpania podjęła bezprecedensowy krok legislacyjny: nadzwyczajne uregulowanie statusu pół miliona osób przebywających w kraju bez odpowiednich dokumentów, głównie z Ameryki Łacińskiej. Nowe przepisy, zatwierdzone przez rząd Pedra Sáncheza w styczniu 2026 r., wychodzą naprzeciw osobom, które przebywały w Hiszpanii co najmniej od pięciu miesięcy przed 31 grudnia 2025 r. Kościół katolicki w Hiszpanii stanowczo poparł ten proces (wbrew powszechnej praktyce Unii Europejskiej), uznając go za „akt sprawiedliwości społecznej” i akcentując, że migranci przez swoją pracę i wkład w gospodarkę – m.in. w rolnictwo, budownictwo i turystykę – mają istotny wpływ na rozwój kraju. Podpisy poparcia, zbierały m.in. Caritas Hiszpania, Hiszpańska Konferencja Osób Konsekrowanych (Confer) oraz parafie.
Środowiska kościelne włącznie z Episkopatem podkreślają, że w Hiszpanii – podobnie jak w innych krajach UE – duża część nielegalnych migrantów żyje w wykluczeniu społecznym. Dlatego proces legalizacji łączą z wezwaniem do lepszej integracji i wsparcia administracyjnego, tak aby formalna zmiana statusu oznaczała realny dostęp do edukacji, służby zdrowia, rynku pracy i ubezpieczenia społecznego w ramach sprawiedliwości społecznej.
W Hiszpanii jezuici działają w szerokim spektrum apostolatu społecznego, kontynuując wysiłek takich postaci jak św. José María Rubio (1864–1929), madrycki kapłan, mistyk, nazywany „apostołem ubogich”, który całe życie poświęcił służbie najuboższym mieszkańcom stolicy. Zwykł mówić m.in. „Wszyscy są moimi panami, a ja jestem sługą wszystkich”. Drugą niezwykle ważną postacią jest o. Pedro Arrupe SJ, który w 1980 powołał do istnienia Jezuicką Służbę Uchodźcom (JRS). Na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat doszło do istotnej reorganizacji jezuickiego apostolatu społecznego w Hiszpanii. Jezuici działają na rzecz migrantów i uchodźców pod nazwą Servicio Jesuita a Migrantes (SJM), wspierając ich integrację w społeczeństwie hiszpańskim oraz angażując się w ochronę praw człowieka, pomoc w zatrudnieniu, edukację, doradztwo prawne i rzecznictwo.
Sektor społeczny to sieć kilkunastu organizacji z siedzibą główną w Madrycie, prowadzących działania w Hiszpanii oraz Ameryce Południowej i Afryce. Jezuici postawili na współpracę ze świeckimi specjalistami — prawnikami, psychologami, pracownikami socjalnymi — oraz wolontariuszami. Ten model wspólnego działania sprawia, że jezuicka misja społeczna nie ogranicza się do pomocy osobom w kryzysie, lecz oddziałuje na całe społeczeństwo.
W jezuickim apostolacie społecznym wyróżnia się Fundacja Entreculturas, działająca również poza granicami Hiszpanii. Skupia się na edukacji, innowacjach społecznych i odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw, prowadząc projekty z zakresu „globalnego obywatelstwa” — czyli wychowania do solidarności i odpowiedzialności za wspólny świat.
Innym przykładem jezuickiego zaangażowania społecznego w Madrycie i poza nim jest obecność inicjatyw pomocowych Pueblos Unidos, która wspiera rodziny imigrantów w osiedlaniu się, dostępie do usług i integracji społecznej. Jako uczestnicy spotkania JRS mieliśmy okazję wysłuchać historii restrukturyzacji prac społecznych właśnie w ich centrum w Madrycie. Nieopodal w tej samej dzielnicy Ventilla odwiedziliśmy rezydencję Prowincjała Hiszpanii. Jezuici z domu prowincjalnego tworzą jedną wspólnotę z trzema młodymi migrantami Przyjmowanie migrantów we wspólnotach zakonnych coraz bardziej wpisuje się w krajobraz duchowy Hiszpanii.
W trakcie spotkania JRS Europe w Madrycie podejmowaliśmy modlitwę i refleksję nad wizją oraz strategią JRS Europe na lata 2026–2030. Niewątpliwie spotkanie umocniło nas w patrzeniu na niełatwą przyszłość w duchu nadziei i wiary w ludzką solidarność.
Dariusz Michalski SJ
Dyrektor programowy JRS Polska
