Skoro już wiemy jak legalnie wjechać do Polski i jak legalnie tutaj przebywać, możemy przejść do odpowiedzi na pytanie: kiedy cudzoziemiec może pracować w Polsce i na jakich zasadach?
W zależności od swojej sytuacji w Polsce, cudzoziemiec może pracować legalnie:
- bez zezwolenia na pracę,
- bez zezwolenia na pracę, ale po spełnieniu dodatkowych obowiązków formalnych (np. po zgłoszeniu przez pracodawcę zatrudnienia do właściwego powiatowego urzędu pracy),
- na podstawie zezwolenia na pracę,
- na podstawie oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi.
W niniejszym artykule wyjaśniamy, kiedy cudzoziemiec może pracować bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę.
Praca bez zezwolenia na pracę
W Polsce wielu cudzoziemców może pracować legalnie bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę. Wszystko zależy przede wszystkim od:
- obywatelstwa cudzoziemca,
- rodzaju pobytu (o którym była mowa w poprzednim artykule),
- posiadanych dokumentów.
Od 1 czerwca 2025 roku obowiązuje nowa ustawa o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom. Dodatkowo od 1 grudnia 2025 r. obowiązuje nowe rozporządzenie określające szczególne przypadki pracy bez zezwolenia.
Obywatele Unii Europejskiej i EOG
Bez zezwolenia mogą pracować obywatele:
- państw Unii Europejskiej,
- Norwegii,
- Islandii,
- Liechtensteinu,
- Szwajcarii.
Takie osoby mają swobodny dostęp do polskiego rynku pracy i mogą pracować na takich samych zasadach jak Polacy.
Osoby posiadające pobyt stały lub status rezydenta UE
Bez zezwolenia mogą pracować cudzoziemcy, którzy posiadają:
- zezwolenie na pobyt stały w Polsce,
- zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej w Polsce.
Takie osoby mają pełny dostęp do rynku pracy w Polsce.
Uchodźcy i osoby objęte inną formą ochrony
Bez zezwolenia mogą pracować także osoby:
- posiadające status uchodźcy nadany w Polsce,
- objęte ochroną uzupełniającą w Polsce,
- posiadające zgodę na pobyt ze względów humanitarnych,
- posiadające zgodę na pobyt tolerowany w Polsce,
- korzystające z ochrony czasowej w Polsce,
- które złożyły wniosek o ochronę międzynarodową i posiadają odpowiednie zaświadczenie wydane przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców.
W przypadku osób korzystających z ochrony czasowej warunkiem legalnego wykonywania pracy jest zgłoszenie przez pracodawcę faktu powierzenia pracy do właściwego powiatowego urzędu pracy za pośrednictwem systemu teleinformatycznego w terminie 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy.
Zasady dotyczące wykonywania pracy przez osoby korzystające z ochrony czasowej są co do zasady jednolite niezależnie od obywatelstwa.
Szczególne rozwiązania dotyczące obywateli Ukrainy zostały uregulowane odrębnymi przepisami przejściowymi.
Obywatele Ukrainy – praca bez zezwolenia po dopełnieniu obowiązków formalnych
Obywatele Ukrainy stanowią najliczniejszą grupę osób korzystających z ochrony czasowej w Polsce, dlatego ich sytuacja została objęta odrębnymi przepisami przejściowymi.
Co do zasady mogą oni wykonywać pracę bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę, jednak warunkiem legalnego zatrudnienia jest zgłoszenie przez pracodawcę powierzenia pracy do właściwego powiatowego urzędu pracy za pośrednictwem systemu teleinformatycznego w terminie 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy.
Brak terminowego zgłoszenia może skutkować uznaniem wykonywania pracy za nielegalne.
W przypadku obywateli Ukrainy korzystających z ochrony czasowej stosuje się również ogólne zasady dotyczące ochrony czasowej wskazane w pkt 3.
Obecnie rozwiązanie to ma charakter szczególny i przejściowy. Zgodnie z obowiązującymi przepisami możliwość wykonywania pracy na tych zasadach obowiązuje co do zasady do 4 marca 2029 r., o ile przepisy nie zostaną wcześniej zmienione.
Z uwagi na częste zmiany przepisów dotyczących zatrudniania obywateli Ukrainy, przed rozpoczęciem pracy warto każdorazowo zweryfikować aktualny stan prawny.
Studenci i absolwenci polskich uczelni
Bez zezwolenia mogą pracować:
- studenci studiów stacjonarnych odbywanych w Polsce, w podmiotach spełniających warunki określone w przepisach o cudzoziemcach,
- absolwenci polskich szkół ponadpodstawowych,
- absolwenci studiów stacjonarnych wyższych w Polsce,
- absolwenci studiów doktoranckich w Polsce.
Oznacza to, że student dzienny może legalnie pracować np. w sklepie, restauracji lub biurze bez dodatkowych dokumentów od pracodawcy. Warto jednak pamiętać, że w takim przypadku praca nie może kolidować z jego studiami, ani zajmować większości jego czasu, jeśli student nie chce zmieniać swojego zezwolenia na pobyt ze względu na pracę.
Małżonkowie obywateli Polski lub UE i osoby polskiego pochodzenia
Bez zezwolenia mogą pracować także osoby, które:
- są małżonkiem obywatela Polski,
- są członkiem rodziny obywatela Unii Europejskiej mieszkającego w Polsce,
- posiadają kartę pobytu członka rodziny obywatela Unii Europejskiej,
- posiadają ważną Kartę Polaka – przy czym Karta Polaka sama w sobie nie zezwala na pobyt w Polsce, ale daje różne przywileje, np. choćby taki jak ten, czyli możliwość pracy w Polsce bez uzyskania zezwolenia na pracę.
Osoby wskazane w nowym rozporządzeniu z 2025 roku
Nowe przepisy przewidują również dodatkowe przypadki pracy bez zezwolenia, m.in. dla:
- nauczycieli języków obcych,
- naukowców i pracowników naukowych,
- artystów i sportowców,
- duchownych,
- uczestników programów międzynarodowych,
- uczestników wymian akademickich i programów Unii Europejskiej,
- studentów wykonujących pracę lub praktyki przewidziane programem studiów,
- uczniów odbywających praktyki zawodowe,
- młodocianych zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego,
- uczestników staży, praktyk i programów wolontariatu realizowanych na podstawie przepisów krajowych, programów Unii Europejskiej lub umów międzynarodowych.
Każdy przypadek wymaga jednak spełnienia określonych warunków pobytowych i formalnych.
Pełną treść rozporządzenia można znaleźć w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
Link do aktu prawnego (stan na dzień publikacji artykułu): https://dziennikustaw.gov.pl/DU/rok/2025/pozycja/1620
Osoby posiadające określone zezwolenia na pobyt czasowy
Bez zezwolenia na pracę mogą wykonywać pracę również niektórzy cudzoziemcy posiadający zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w określonych celach, w szczególności:
• w celu kształcenia się na studiach,
• w celu prowadzenia badań naukowych,
• w celu połączenia z rodziną,
• jako ofiary handlu ludźmi,
• ze względu na posiadanie statusu rezydenta długoterminowego UE w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej,
• na podstawie szczególnych uprawnień wynikających z przepisów dotyczących obywateli Turcji.
W takich przypadkach prawo do wykonywania pracy wynika bezpośrednio z przepisów regulujących pobyt cudzoziemca, dlatego uzyskanie odrębnego zezwolenia na pracę nie jest wymagane.
Ważne: legalny pobyt to podstawa
Nawet jeśli cudzoziemiec nie potrzebuje zezwolenia na pracę, musi posiadać legalny pobyt w Polsce. Więcej szczegółów znajdziesz tu: https://jrs.center/kiedy-cudzoziemiec-moze-pracowac-w-polsce-i-na-jakich-zasadach/
brak legalnego pobytu = nielegalna praca
Co grozi za nielegalną pracę?
Nielegalna praca może powodować:
- karę dla pracodawcy,
- problemy z uzyskaniem karty pobytu,
- decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu,
- zakaz ponownego wjazdu do Polski i strefy Schengen.
Dlatego przed rozpoczęciem pracy warto każdorazowo sprawdzić, czy dany rodzaj pobytu rzeczywiście daje prawo do pracy bez zezwolenia.
Podsumowanie
Cudzoziemiec może pracować w Polsce bez zezwolenia przede wszystkim wtedy, gdy:
- jest obywatelem UE lub EOG,
- posiada pobyt stały lub status rezydenta UE,
- korzysta z ochrony międzynarodowej lub ochrony czasowej,
- jest obywatelem Ukrainy korzystającym ze szczególnych przepisów i pracodawca terminowo zgłosi zatrudnienie do właściwego powiatowego urzędu pracy,
- studiuje stacjonarnie w Polsce,
- ukończył polską szkołę lub uczelnię,
- jest członkiem rodziny obywatela Polski lub UE,
- należy do grup wskazanych w specjalnym rozporządzeniu.
Przed podjęciem pracy zawsze warto sprawdzić aktualny status pobytu i przepisy dotyczące konkretnej sytuacji cudzoziemca.
Sylwia Szulecka – wolontariuszka, prawnik
W JRS Poland wspiera osoby potrzebujące poprzez udzielanie porad prawnych. Na co dzień pracuje w kancelarii prawnej jako asystentka i młodszy prawnik, łącząc doświadczenie zawodowe z wrażliwością społeczną. Prywatnie pasjonuje się podróżami, kocha psy i jest związana z duchowością ignacjańską.